معرفی انواع بلاکچین ها و مقایسه بلاکچین ها با یکدیگر

اگر دربارهی بیت کوین چیزی شنیدهاید، مطمئنا با مفهوم بلاکچین (Blockchain) نیز آشنا هستید. بلاکچین یک فناوری نوین است که پایهگذار بیت کوین به شمار میآید. این فناوری به مدت سالها پیش از ظهور ارزهای دیجیتال معرفی شده بود؛ اما بیت کوین آن را به خاطر آشنا کردن افراد با ویژگیهایش، به سطح جهانی کشاند. با این حال، ارز دیجیتال فقط یکی از کاربردهای مختلف شبکههای بلاکچین به شمار میرود. این فناوری نوآورانه قابلیتهای زیادی دارد و میتوان از آن در حوزههای متنوع بهرهبرداری کرد. بلاکچین به دستههای مختلفی تقسیم میشود که شامل:
- بلاکچین عمومی
- بلاکچین خصوصی
- بلاکچین کنسرسیوم
- بلاکچین هیبرید
هر یک از این انواع بلاکچین دارای ویژگیها و کاربردهای منحصر به فرد هستند و افراد یا سازمانها میتوانند بر اساس نیاز خود از آنها استفاده کنند. در این مقاله، به بررسی انواع شبکههای بلاکچین و ویژگیهای آنها خواهیم پرداخت.
انواع شبکههای بلاکچین
بلاکچین یا زنجیره بلوکی، یک دفتر کل توزیع شده برای ثبت اطلاعات است که بر اساس تمرکززدایی و شفافیت عمل میکند. این تکنولوژی از ترکیب دو عنصر بلاک (Block) و زنجیره (Chain) به وجود میآید و بدین معناست که زنجیرهای از بلاکها داریم.
بلاکچین را میتوان به عنوان یک پایگاه داده یا پلتفرم ثبت اطلاعات بدون وجود یک نهاد یا مسئول مرکزی توصیف کرد. اطلاعات در این سیستم، برخلاف سرورهای سنتی، در بین تمام اعضای شبکه توزیع شده است. این فناوری با بهرهگیری از رمزنگاری، امکان تقلب، سانسور، حذف و تغییر اطلاعات ذخیره شده را غیرممکن میسازد. بلاکچین کاربردهای زیادی دارد که مهمترین آن در دنیای ارزهای دیجیتال است و بستری برای ایجاد بیت کوین و دیگر ارزهای مجازی به شمار میرود.
در کل، بلاکچینها به چهار نوع تقسیم میشوند که به تفکیک هر یک را بررسی خواهیم کرد.
بلاکچین عمومی

بلاکچینهای عمومی (Public Blockchain) یک سیستم دفتر کل توزیع شده هستند که نیازی به مجوز برای دسترسی ندارند. به این معنا که تمام کاربران بدون هیچگونه محدودیتی و با حقوق یکسان میتوانند به شبکه بپیوندند و در آن مشارکت کنند. ویژگیها، مزایا و معایب بلاکچین عمومی به شرح زیر است:
همهجا طلا یه قیمت نیست
چندکس رو باز کن و ببین چطور با یه بودجه ثابت، بیشترین طلا رو از بهترین پلتفرم میگیری. مقایسه کن تا ضرر نکنی!
ویژگیهای بلاکچین عمومی
- هر فرد با یک سیستم کامپیوتر متصل به اینترنت و با دانلود یک نسخه کامل از دادههای موجود در شبکه میتواند به نود تبدیل شود.
- همه نودها میتوانند در تمامی جوانب الگوریتم اجماع از جمله تأیید تراکنشها و استخراج بلاکهای جدید بدون هیچ محدودیتی مشارکت داشته باشند.
- تمام نودها باید در جریان کلیه فرآیندهای شبکه باشند و هیچ تغییری بدون توافق نودها در بلاکچین انجام نخواهد شد.
- هر نود با انجام فرایند استخراج میتواند از پاداش استخراج بلاک جدید بهرهمند شود.
- اطلاعات تمام تراکنشها و قراردادها برای تمام کاربران در دسترس است و کلیه تصمیمگیریها در این سیستم از طریق الگوریتم اجماع صورت میگیرد.
- دستکاری اطلاعات در بلاکچین عمومی به حداقل ۵۱ درصد توان محاسباتی نیاز دارد که از نظر اقتصادی و منطقی عملاً غیرممکن است.
مزایای بلاکچین عمومی
- به طور کامل غیرمتمرکز است.
- دسترسی آن برای عموم آزاد است.
- شفاف و قابل نظارت است.
- پلتفرمی امن و منبع باز برای انجام معاملات و تراکنشها محسوب میشود.
- کاربران برای شرکت در آن نیازی به افشای هویت حقیقی خود ندارند.
معایب بلاکچین عمومی
- قانون تأیید تراکنشها توسط تمامی نودها، باعث کاهش شدید سرعت تراکنشها در این شبکه شده است.
- دارای مقیاسپذیری بسیار پایینی است.
- در نگهداری دفتر کل توزیع شده، نیاز به انرژی بالایی دارد.
به عنوان مثالهایی از بلاکچین عمومی میتوان به بیت کوین (Bitcoin)، اتریوم (Ethereum)، لایت کوین (Litecoin) و مونرو (Monero) اشاره کرد.
بلاکچین خصوصی

بلاکچین خصوصی یکی دیگر از انواع بلاکچینها است که در محیطهای محدود مانند سازمانهای دولتی یا شرکتهای خصوصی برای ثبت اطلاعات به کار میرود. این بلاکچین (Private Blockchain) فاقد خاصیت عدم تمرکز بوده و بهصورت متمرکز توسط یک نهاد کنترل میشود. ویژگیها، مزایا و معایب بلاکچین خصوصی به شرح زیر است:
ویژگیهای بلاکچین خصوصی
- دسترسی به این سیستم و اطلاعات آن نیاز به مجوز از نهاد کنترلکننده دارد و تعداد کاربران نیز با تصمیم این نهاد مشخص میشود.
- بلاکچین خصوصی از نظر توزیع، خاصیت توزیعشدگی را حفظ کرده است. (کاربران مجاز باید یک نسخه کامل از دادههای موجود در شبکه را در سیستم خود ذخیره داشته باشند.)
- نهاد کنترلکننده به برخی نودها اجازه تأیید میدهد و این نودها تنها مجاز به تأیید تراکنشها و انجام دیگر فعالیتها هستند.
- به جز سطح دسترسی گرهها، مواردی مانند شفافیت اطلاعات و استخراج بلاک به مجوز نیاز دارد.
- قوانین تقریباً قبل از راهاندازی بهطور کامل توسط شرکت یا سازمان مشخص میشود.
مزایای بلاکچین خصوصی
- سرعت انجام تراکنشها در بلاکچین خصوصی به دلیل تعداد کم نودها بسیار بالا است.
- به علت اینکه فقط تعداد محدودی نود تراکنشها را تأیید میکنند، مقیاسپذیری این نوع بلاکچین بیشتر از انواع دیگر است و در صورت افزایش ظرفیت شبکه، مقیاسپذیری آن کاهش نمییابد.
معایب بلاکچین خصوصی
- با فلسفه اصلی این تکنولوژی که عدم تمرکز است، در تضاد است.
از جمله مثالهایی از بلاکچین خصوصی میتوان به ریپل (Ripple)، مولتیچین (Multichain) و هایپرلجر فابریک (Hyperledger Fabric) اشاره کرد.
بلاکچین کنسرسیوم

بلاکچین کنسرسیوم (Consortium Blockchain) نیمه غیرمتمرکز است؛ یعنی به نوعی عمومی و به نوعی خصوصی محسوب میشود. این بلاکچینها زمانی کاربرد دارند که چند سازمان یا شرکت قصد همکاری و شراکت دارند. آنها میتوانند در این محیط فضایی مشترک ایجاد کرده و به راحتی اطلاعات را با امنیت کامل به اشتراک بگذارند. ویژگیها، مزایا و معایب بلاکچین کنسرسیوم به شرح زیر است:
ویژگیهای بلاکچین کنسرسیوم
- اختیارات و وظایف در این شبکه متفاوت است و بسته به تصمیمات مدیریتی گروه، قوانین الگوریتم اجماع مشخص میشود.
- تصدیق تراکنشها و تغییرات بر عهده اعتبارسنجها قرار دارد و به دلیل تعداد محدود آنها، قوانین راحتتر تغییر میکند.
- شفافیت و عدم شفافیت دادهها عموماً توسط مدیران گروه تعیین میشود و آنها اجازه دسترسی خاص به اطلاعات داخل بلاکها را برای افراد مجاز صادر میکنند.
- در صورت توافق تمامی اعضا، امکان تغییر دادهها وجود دارد.
مزایای بلاکچین کنسرسیوم
- امنیت بالایی دارد و مقیاسپذیریاش نسبت به بلاکچین عمومی بیشتر است.
- کارایی آن نسبت به نوع عمومی و خصوصی نیز بیشتر است.
معایب بلاکچین کنسرسیوم
- شفافیت اطلاعات در این نوع بلاکچین کامل نیست.
- بهروزرسانی پروتکل ممکن است دشوار باشد.
- حریم خصوصی نودها در این بلاکچین رعایت نمیشود.
- به دلیل ویژگیهای متمرکز، احتمال آسیبپذیری به هکرها و افراد سودجو در آن وجود دارد.
از جمله مثالهایی از بلاکچین کنسرسیوم میتوان به کروم (Quorum)، کوردا (Corda) و هایپرلجر (Hyperledger) اشاره کرد.
بلاکچین هیبرید

بلاکچین هیبریدی (Hybrid Blockchain) یکی دیگر از انواع بلاکچینهاست که ترکیبی از بلاکچینهای عمومی و خصوصی است و از مزایای هر دو نوع بهرهمند شده و معایب را به حداقل رسانده است. ویژگیها، مزایا و معایب بلاکچین هیبرید به شرح زیر است:
ویژگیهای بلاکچین هیبرید
- دسترسی به عضویت در این سیستم با نظر نهاد کنترلکننده صادر میشود و میزان اجازهی فعالیت در شبکه بر اساس همین نظر مشخص میگردد.
- وارد شدن به این شبکه برای عموم آزاد نیست.
- مدیران میتوانند در بازههای زمانی خاص، تعیین کنند که آیا ترا transactions و فعالیتهای دیگر در شبکه نمایش داده شود یا خیر.
مزایای بلاکچین هیبرید
- نیازی به علنی کردن دادهها در این شبکه در همواره نیست.
- قوانین به تناسب نیاز به راحتی قابل تغییر هستند.
- از حمله ۵۱ درصدی در امان است.
- مقیاسپذیری آن نسبت به بلاکچین عمومی بهتر است.
- حریم خصوصی نودها در این شبکه حفظ میشود.
معایب بلاکچین هیبرید
- نیمه متمرکز است.
- شفافیت کاملی ندارد.
- شرکتکنندگان در شبکه هیچ گونه پاداشی دریافت نمیکنند.
به عنوان مثالهایی از بلاکچین هیبرید میتوان به دراگون چین (Dragonchain)، زین فین (XinFin) و فود تراست (Food Trust) اشاره کرد.
مقایسه انواع شبکههای بلاکچین
هرکدام از چهار نوع بلاکچین که در بخش قبل به آنها اشاره شد، در جنبههایی با یکدیگر متفاوت هستند که در جدول زیر میتوانید به راحتی این تفاوتها را مشاهده کنید.
| بلاکچین عمومی | بلاکچین خصوصی | بلاکچین کنسرسیوم | بلاکچین هیبرید | |
|---|---|---|---|---|
| کنترل کننده | ماینرها | گروهی از سازمانها | یک نهاد متمرکز | گروهی از سازمانها |
| دسترسی به اطلاعات | عمومی | تقریبا محدود | تقریبا محدود | محدود |
| توزیع | غیرمتمرکز | تا حدی غیرمتمرکز | نیمه متمرکز | نیمه متمرکز |
| نیاز به احراز هویت | ندارد | دارد | دارد | دارد |
| نوع اجماع | بدون مجوز | با مجوز | با مجوز | با مجوز |
| تغییر دادهها | غیرممکن | ممکن | در برخی موارد ممکن | ممکن |
بلاکچین عمومی، خصوصی، کنسرسیوم و هیبرید در کنار تفاوتهایی که با یکدیگر دارند، برخی شباهتها نیز دارند که به شرح زیر است:
- هر چهار نوع از قوانین الگوریتم اجماع پیروی میکنند.
- در تمامی بلاکچینها نودها باید تمامی تغییرات، فعالیتها و تراکنشها را تأیید کنند.
بهترین نوع بلاکچین
تشخیص بهترین نوع بلاکچین موضوعی دشوار و تا حدودی غیرممکن است. هر یک از انواع بلاکچین بسته به ویژگیهای خود میتوانند برای افراد و سازمانهای مختلف مفید باشند. برای مثال:
- بلاکچین عمومی محیطی باز و شفاف برای اجرای قراردادهای هوشمند، معاملات مالی و بسیاری فعالیتهای دیگر را فراهم میکند.
- در بلاکچین کنسرسیوم، چند گروه میتوانند به سادگی و با سرعت بالا اطلاعات را با هم به تبادل بگذارند.
- با استفاده از بلاکچین خصوصی، افراد و نهادها قادرند اطلاعات محرمانه خود را با امنیت کامل تحت کنترل افرادی که به آنها اعتماد دارند، حفظ کنند.
- در نهایت، کسانی که به هر دو نوع ویژگیهای عمومی و خصوصی نیاز دارند، میتوانند از بلاکچین هیبرید بهرهمند شوند.
در نهایت، این فناوری با ویژگیهای متنوعی که در انواع مختلف دارد به کاربران ارائه میشود و انتخاب نوع آن به نیاز فرد و سازمان بستگی دارد.





