در دنیای امروز، بسیاری از افراد بر این باورند که فناوری بلاکچین تنها یک بستر برای انجام تراکنشهای ارز دیجیتال است. اما دامنه کاربردهای این فناوری فراتر از این تصور بوده و اهداف متعددی را در زمینه تکنولوژی دنبال میکند. خاصیت غیرمتمرکز بلاکچین موجب شد که در ابتدا این فناوری در بستر دارک وب به رشد خود ادامه دهد و به عنوان ابزاری برای فعالیتهای غیرقانونی مورد استفاده قرار گیرد. با وجود اینکه پولشویی از طریق ارزهای دیجیتال بارها رخ داده است، اما همان ویژگیهای فنی بلاکچین میتواند به کنترل جرایم مالی و جلوگیری از حملات سایبری به مؤسسات تجاری کمک کند. با تحلیل رفتار معاملهگران مالی، فناوری بلاکچین میتواند قبل از وقوع جرم، رفتار مجرمان را پیشبینی نماید. کاربرد بلاکچین در مبارزه با پولشویی و تأمین امنیت تراکنشهای مالی، هماهنگ با توسعه امور مالی غیرمتمرکز است. در ادامه، چگونگی استفاده از بلاکچین در پولشویی را بررسی خواهیم کرد.
پولشویی چیست و چه فرآیندی دارد؟
به طور خلاصه، پولشویی فرآیندی است که طی آن پولهای بهدستآمده از طریق فعالیتهای غیرقانونی با انجام یک سری تراکنشهای بانکی، منبع مالی خود را پنهان کرده تا به نظر برسد که این پول از طرق قانونی بهدست آمده است و اصطلاحاً «پاکسازی» گردد.
این فرآیند پاکسازی در سه مرحله انجام میشود:
- جایگذاری: در این مرحله، واحد پولی حاصل از اعمال مجرمانه که عمدتاً نقدی است، به واحد پول رسمی مانند حساب بانکی تبدیل میشود.
- لایهبندی: در این گام با انجام چندین تراکنش لایهای، تلاش میشود منبع اولیه پول پنهان گردد.
- ادغام: پس از مرحله لایهبندی، پول بهدستآمده از منابع غیرقانونی با پول تمیز ادغام شده و وارد گردش اقتصادی سالم میشود.
پولشویی به طور فزایندهای در حال افزایش است. هر سال حدود یک تریلیون دلار جریان مالی غیرقانونی در جهان به وقوع میپیوندد که تقریباً برابر با ۵ درصد از کل تولید ناخالص داخلی جهانی است. در مقابل، هزینههای جهانی برای مقابله با پولشویی به بیش از ۱۰ میلیارد دلار در سال رسیده است.
سیستم سنتی مالی در مقابل سیستم مالی مبتنی بر بلاکچین
با توجه به پیچیدگی روزافزون تراکنشهای مالی در دنیای امروز، سیستمهای سنتی که برای نظارت بر این تراکنشها طراحی شدهاند، کافی نیستند. ضعفهای سیستم سنتی در مقابله با پولشویی به شرح زیر است:
- فقدان اتوماسیون
- عدم قابلیت تحلیل و تجسم یکپارچه از فرآیند تبادلات
- محدودیت در همکاری نهادهای بینالمللی
- کمبود مدیریت داده و برنامهریزی یکپارچه
در مقابل، روند رو به رشد خدمات مالی دیجیتال غیرمتمرکز و ارزهای دیجیتال، جنبههای جدیدی برای کاربرد بلاکچین در پولشویی ایجاد کرده است. بیتکوینها به عنوان نمونهای عالی از یک پلتفرم مقاوم در برابر حملات سایبری در یک دهه گذشته شناخته میشوند. حتی در صورت وقوع اختلال در هر یک از گرههای موجود در شبکه بلاکچین بیتکوین، به سادگی قابل شناسایی است زیرا دادهها در تمام گرههای سراسر شبکه توزیع و ذخیره میشوند و به آسانی در دسترس هستند. البته این بدان معنا نیست که شبکه بلاکچین به طور کامل پایدار است؛ زیرا در طول مدت تعلیق درخواست تراکنش (که در انتظار تأیید در بلاکچین است)، امکان جعل دادهها وجود دارد. به عنوان مثال، در سال ۲۰۱۴، حملهای به شبکه بیتکوین انجام شد که بلافاصله این مشکل در مرحله تعلیق، شناسایی گردید.
همهجا طلا یه قیمت نیست
چندکس رو باز کن و ببین چطور با یه بودجه ثابت، بیشترین طلا رو از بهترین پلتفرم میگیری. مقایسه کن تا ضرر نکنی!
برای آشنایی بیشتر با عرضه اولیه ارزهای دیجیتال و نحوه تأمین امنیت سرمایهگذاری در آنها، مطلب ICO را مطالعه کنید.
جلوگیری از جرایم سایبری و پولشویی در بلاکچین
جرایم سایبری به عنوان یکی از مهمترین چالشهای امروزی شناخته میشوند. مؤسسات مالی و شرکتهای بزرگ همواره هدف گروههای هکری قرار میگیرند. در گذشته، حملات بزرگتری مانند حمله باجافزار WannaCry به دادههای مؤسسات معتبری مانند نتفلیکس و توییتر انجام شده است. همچنین، حملات دیگری به منابع مالی مؤسسات مالی نظیر هک بانک بنگلادش رخ داده که ۸۱ میلیون دلار از خزانه آن به سرقت رفت. سالانه بیش از ۳۶ درصد از سازمانها قربانی مجرمان اقتصادی هستند، به طوری که هزینههای مرتبط با نظارت بر تراکنشهای مالی در سه سال اخیر تا ۵۰ درصد افزایش یافته است. پس از تهدیدات و حملات متعدد، بانکها و سایر مؤسسات تجاری به طور جدی اقدام به بررسی سیستمهای خود در سطوح محلی، منطقهای و جهانی کردند.
با توجه به اینکه در بستر بلاکچین، هویت تبادل کنندگان پنهان است، پیگیری آنها برای نهادهای نظارتی مانند FATF (گروه ویژه اقدام مالی) دشوار میشود. مجرمان تلاش کردهاند از ارزهای دیجیتال به عنوان ابزاری برای شستوشوی پول بهدستآمده از فعالیتهای غیرقانونی استفاده کنند. بسیاری از خطرات مرتبط با ارزهای دیجیتال و بلاکچین در پولشویی به ماهیت داراییهای مورد معامله مانند شستوشوی پول در NFT و نحوه استفاده از آنها بستگی دارد. تحقیقات آژانسهای امنیت مالی ایالات متحده نشان میدهد که بر روی دفتر کل توزیع شده در بلاکچین، به یک سیستم امنیتی خصوصی نیاز است.
توسعهدهندگان به منظور جلوگیری از پولشویی در بلاکچین، ابتدا حفظ یک سابقه محرمانه از تمام تراکنشها را در نظر میگیرند، بدون اینکه جزئیات تراکنشها برای عموم روشن باشد. سپس وظیفه سیستم بروزرسانی و ذخیره کلیه اعتبارنامههای احراز هویتشده، دریافتکنندگان و فرستندگان تأیید شده خواهد بود. بدین صورت میتوان از سوءاستفاده از بلاکچین در پولشویی جلوگیری کرد.
هماکنون بسیاری از بانکها یک سیستم مدیریت ریسک را برای پیشگیری از کلاهبرداری طراحی کردهاند که مبتنی بر فناوری دفترکل توزیع شده بلاکچین است. برخلاف ویژگیهای محرمانگی بلاکچین، در اینجا ذخیره اطلاعات مشتریان با سوابق شخصی در عین حفظ حریم خصوصی آنها، بسیار مهم است. در سیستمهای بانکی سنتی، اطلاعات مصرفکنندگان بدون توجه به امنیت و حفظ حریمشان به شرکتهای بزرگ داده میشود. فناوری بلاکچین شبکهای بهمراتب قابل اعتمادتر است که در آن اطلاعات تنها با منابع معتبر و تاییدشده به اشتراک گذاشته میشود.
نقش بلاکچین در پولشویی و مبارزه با آن
فناوری بلاکچین توانایی تغییر تمام تکنیکهای ذخیرهسازی اطلاعات، از جمله ثبت و نقل و انتقال اموال، قراردادهای قانونی، وصیتنامهها و غیره را داراست. تمرکززدایی از این فرایندها، میتواند موجب افزایش امنیت و شفافیت معاملات گردد و در نهایت به کاهش جرایم مالی یاری رساند.
هر سیستم و توزیع آن از عناصر کلیدی در توسعه امنیت سایبری محسوب میشود. به دلیل ماهیت توزیع شده فناوری بلاکچین، سازمانهایی که از این فناوری برای ایمنی دادهها و اهداف تجاری خود بهرهبرداری میکنند، میتوانند انعطافپذیری عملیاتی خود را حفظ کنند. حتی در صورت وقوع حملهای به شبکه بلاکچین این شرکتها، سازمان قادر به دسترسی به دادههای قبلی خواهد بود و میتواند به فعالیتهای خود ادامه دهد.
به سبب منبع باز بودن دفتر کل توزیع شده بلاکچین، این سیستم از امنیت بالایی برخوردار است و از هر گونه دستکاری نیز در امان میباشد. امنیت بلاکچین به عنوان یک ابزار عالی برای مبارزه با پولشویی شناخته میشود، زیرا هر تراکنش در زنجیرهای ثبت میگردد که تغییر آن غیرممکن است و در نتیجه، شناسایی منبع اصلی پول را تسهیل میکند. بدین ترتیب، بلاکچین میتواند به عنوان ابزاری مؤثر برای نظارت بر تراکنشها مورد استفاده قرار گیرد. با کمک بلاکچین، در صورت وجود هر نوع خلا اطلاعاتی، امکان شناسایی طرف معامله وجود خواهد داشت و به تنظیمکنندگان و ناظران قانونی کمک میکند تا مجرمان را به سرعت شناسایی کنند. این موضوع برای قانونگذاران، سازمانهای مجری قانون و نهادهای مالی همچون بانکها بسیار سودمند است.
نرمافزارهای مبارزه با پولشویی که از ماشین لرنینگ استفاده میکنند، میتوانند الگوهای پولشویی را به سرعت در دادهها شناسایی نمایند. همچنین با بهکارگیری هوش مصنوعی در پلتفرمهای مبتنی بر بلاکچین، امکان شناسایی سریع هرگونه فعالیت مشکوک در حجم وسیعی از دادهها وجود دارد و میتوان از روشهای مورد استفاده مجرمان پیشی گرفت.
احراز هویت در بلاکچین
احراز هویت (KYC) بخشی اساسی از فرآیند انطباق قانونی در مبارزه با پولشویی است. KYC به شناسایی هویت مشتریان مربوط میشود و بررسی میکند که آیا مشتری تهدیدی برای ساختار مالی سازمان و کشور محسوب میشود یا خیر. موسسات مالی با بهرهگیری از مزایای بلاکچین در فرآیندهای مالی میتوانند این فرآیند را تقویت کنند و به نتایج نظارتی بهتری دست یابند. اطلاعاتی که در دفتر کل بلاکچین ثبت میشود، قابل تغییر نیستند. این امر به عنوان یک عامل بازدارنده قوی برای مجرمان عمل میکند، زیرا میتوان آنها را در روند غربالگری ردیابی کرد.
در حال حاضر، صرافیهای ارز دیجیتال و موسسات مالی مبتنی بر بلاکچین در سرتاسر جهان برای انطباق با راهنماهای KYC و جدیداً AML (ضد پولشویی) در حال توسعه چارچوبهایی هستند که سطوح بالاتری از مقررات مبارزه با پولشویی را در سیستمهای خود تعریف میکنند. در فرآیندهای فعالسازی AML/KYC در بلاکچین مراحل مختلفی وجود دارد که عبارتند از:
- ایجاد پروفایل: کاربران پس از ثبتنام یک نمایه دیجیتالی در پلتفرم مبتنی بر بلاکچین ایجاد کرده و اطلاعات و مدارک هویتی خود را در سیستم وارد میکنند.
- اسناد KYC: کاربران پس از بارگذاری اسناد شناسایی خود، با استفاده از API تأیید میشوند. دادهها در بلاکچین رمزگذاری شده و امکان دستکاری در آنها وجود ندارد. البته دادهها در سرور ذخیره میشوند و نه در دفتر کل بلاکچین.
- تأیید KYC از طریق KPI: پس از تأیید موسسات مالی، اطلاعات در سرور آپلود شده و هش رمزنگاری مرتبط با آن در دفتر کل بلاکچین ثبت میشود. هر تغییر در KYC در هش نمایان میشود و پلتفرم هشدارها را بهصورت خودکار ایجاد میکند. این فناوری به سرعت تغییرات را از طریق اعلانها اعلام میکند و مقامات فوراً به این اعلانها دسترسی پیدا میکنند.
- نظارت بر AML: فعالیتهای مالی مشتریان شامل تراکنشها، مقادیر معامله، دفعات تراکنش، منبع پول، هرگونه مالیات یا جریمههای وضع شده و غیره بهطور مرتب بررسی میشود.
- طبقهبندی KYC: پس از تجزیه و تحلیل AML، سیستم سطح ریسک مالی مشتری را تعیین میکند. فرآیند نظارت KYC نیز بر اساس این سطح انجام میشود و شدت نظارت بر اساس امتیاز ریسک تعیین شده، افزایش یا کاهش مییابد. نظارت بلاکچین در پولشویی میتواند بهصورت خودکار با زمانبندی سفارشی بر اساس امتیاز ریسک انجام شود.
برای اینکه یک بانک یا موسسه مالی اطلاعات ارائه شده توسط مشتری را تأیید کند، کاربر میتواند دسترسی به سند AML را فراهم نماید. سپس بانک دادهها را با هش مرتبط با سوابق خاص تطبیق میدهد و مشخص میگردد که آیا دادهها تغییر کردهاند یا خیر.
آینده فناوری بلاکچین در مبارزه با پولشویی
پولشویی بهعنوان یک تهدید جدی برای ساختار اجتماعی-اقتصادی هر کشور مطرح میباشد. از این رو، دولتها قوانین AML را برای جلوگیری از ورود پولهای کثیف به اقتصاد خود به تصویب رساندهاند. موسسات مالی و محققان در حوزه مقابله با پولشویی برای شناسایی تقلب، تأیید هویت و اجرای AML/KYC در حال توسعه راهکارهای مبتنی بر بلاکچین در این زمینه هستند.
شرکتهایی مانند R3 در پی کشف نحوه بهرهبرداری بهتر از این فناوری در صنعت مالی هستند. سایتهای تحلیلی مثل Elliptic ابزارهایی را در اختیار کاربران خود قرار میدهند تا بتوانند ریسک مالی خود را به حداقل برسانند. اتحادیه اروپا نیز برای پیشبرد کاربرد بلاکچین در مبارزه با پولشویی، پروژهای سه ساله به ارزش ۵ میلیون یورو را آغاز کرده است. این پروژه با همکاری ۱۵ عضو و نظارت بر معاملات زیرزمینی، شامل سازمان پلیس بینالمللی اینترپل و چهار نهاد اجرایی قانون، هدفش توسعه ابزارهایی است که بتوانند روشهای متداول در معاملات مجرمانه را شناسایی کنند.
